Czy różeniec górski działa na stres i zmęczenie? Dowody są słabe

Zespół z Uniwersytetu Alberty w Kanadzie przeszukał sześć baz danych i z 206 prac wybrał 11 badań z grupą kontrolną.¹

Trzy lata wcześniej farmakolodzy z Uppsali sprawdzili statystykę w badaniach nad różeńcem. Poważne błędy statystyczne znaleźli we wszystkich pracach z dobrym wynikiem poza jedną. Według nich dowody są za słabe, żeby obiecywać działanie lecznicze.⁴

Trzy wczesne badania wyciągu SHR-5 z placebo objęły 40 studentów w czasie sesji, 56 lekarzy na nocnych dyżurach i 161 kadetów. We wszystkich trzech grupa z różeńcem wypadła lepiej. EMA zarzuca im jednak niesprawdzone testy zmęczenia i udział zdrowych osób, a części z nich także małe grupy.²

Czwarte badanie z placebo, z 2009 r., objęło 30 zdrowych osób, które przez tydzień brały różeniec, mieszankę ziół albo placebo. Zmęczenie zmalało po różeńcu bardziej niż po placebo, ale według EMA w badaniu było za mało osób.^2,5

Różeniec spełnia warunek tradycyjnego stosowania: suche wyciągi z niego są w Unii lekami od 1987 r. Według EMA opublikowane badania kliniczne mają poważne wady.²

Badani mieli 20-55 lat, a 54 z 60 osób to kobiety. Spełniali szwedzkie kryteria zespołu zmęczenia i przez 28 dni brali po cztery tabletki dziennie.^2,6

Główną miarą była skala wypalenia Pinesa. Średni wynik grupy z różeńcem zmienił się z 4,27 na 4,01, a grupy z placebo z 4,33 na 4,26. Odchylenie standardowe w grupach wynosiło od 0,51 do 0,58 punktu.²

Badacze mierzyli też depresję w skali MADRS i kortyzol w ślinie po przebudzeniu. Wynik w skali depresji poprawił się w obu grupach, a różnica między nimi nie była istotna.⁶

Współautor badania, Alexander Panossian, pracował wtedy w dziale badań Swedish Herbal Institute. Ta szwedzka firma sprzedaje preparat z różeńca Arctic Root.^7,8

Badanie prowadził zespół Sunity Vohry, współautorki przeglądu z 2012 r. Studenci w wieku 18-55 lat brali 364 mg zaraz po przebudzeniu i w ciągu 4 godzin najwyżej jedną kapsułkę więcej.^1,9

Główną miarą była skala witalności z kwestionariusza RAND-36. Po 42 dniach zmiana wyniku różniła się o 17,3 punktu na korzyść placebo. Autorzy planowali wykryć różnicę 6,5 punktu, więc wyszła prawie trzy razy większa, tylko w przeciwną stronę.⁹

Do wykrycia takiej różnicy potrzebowali 64 osób, a zebrali 48. Badanie sfinansowało ministerstwo rolnictwa prowincji Alberta przez spółkę AVAC. Ta sama instytucja przygotowała kapsułki, ale według autorów nie miała wpływu na przebieg badania ani na analizę.⁹

Testy pamięci i uwagi nie różniły się w Surrey między grupami. Autorzy uważają, że zmiany narastały stopniowo i dotyczyły tylko części miar, a to ich zdaniem przemawia przeciw samemu efektowi placebo.¹⁰

Badanie otwarte z 2012 r. objęło 101 osób z objawami stresu życiowego, które przez 4 tygodnie brały 2 razy dziennie po 200 mg wyciągu WS 1375. Poprawę opisano już po 3 dniach. Jeden ze współautorów był pracownikiem firmy Schwabe.^2,11

Dwa badania z 2017 r. objęły 118 osób z objawami wypalenia i 100 osób z przewlekłym zmęczeniem. Pierwsze trwało 12 tygodni, drugie 8 tygodni, a poprawę w obu widziano już po pierwszym tygodniu. Współautorka pierwszego była pracownicą firmy Schwabe.^2,12

W pilotażu z 2008 r. 10 osób z rozpoznanym zaburzeniem lękowym uogólnionym brało 340 mg dziennie przez 10 tygodni. Lęk w skali Hamiltona zmalał, ale grupy porównawczej nie było.¹³

Do przeglądu z 2022 r. weszły badania z losowym przydziałem, które mierzyły kortyzol albo ACTH we krwi, ślinie, moczu lub włosach. Różeniec był jedną z 26 roślin i składników.¹⁴

Kortyzol w ślinie zmierzono też w badaniu z 2013 r. u 15 osób, przed jazdą na rowerze stacjonarnym i po niej. Pojedyncza dawka różeńca nie zmieniła go istotnie.¹⁵

W Armenii w 2007 r. różeniec poprawił objawy depresji po 340 i 680 mg wyciągu dziennie. EMA zauważa, że wynik grupy z placebo prawie się nie zmienił, co w badaniach depresji jest nietypowe, i ocenia wyniki jako wątpliwe.²

W chińskim badaniu z 2020 r. wszyscy chorzy brali sertralinę, a do niej 0,6 g różeńca, 0,3 g różeńca albo placebo przez 12 tygodni. Objawy spadły najbardziej przy wyższej dawce. Japońska metaanaliza z 2025 r. wymienia na tej podstawie różeniec jako możliwą opcję w łagodnej depresji.^17,19

Wytyczne WFSBP i CANMAT przygotowało 31 badaczy i lekarzy z 15 krajów. Brali pod uwagę metaanalizy albo co najmniej dwa badania z losowym przydziałem, a pojedyncze badania pomijali.¹⁸

W przeglądzie 13 badań z 2023 r. wzięły udział 263 osoby. Pojedyncza dawka przed wysiłkiem poprawiała wytrzymałość, a branie przez kilka tygodni pomagało raczej w krótkich, intensywnych wysiłkach. Większość prac miała niejasne albo wysokie ryzyko błędu.²³

Według metaanalizy z 2025 r. pułap tlenowy rósł bardziej, gdy badani brali ponad 600 mg dziennie. Uczestnicy mieli średnio 22 lata i brali różeniec średnio przez 33 dni.²⁰

Metaanaliza z 2026 r. łączyła kilka gatunków różeńca, także Rhodiola crenulata, i z wydolności liczyła tylko pułap tlenowy. Różeniec podniósł w niej zdolność antyoksydacyjną krwi, ale nie chronił przed chorobą wysokościową.²¹

W badaniu z 2026 r. wzięło udział 24 piłkarzy, studentów Pekińskiego Uniwersytetu Sportu, którzy trenowali co najmniej 3 lata. Przez 4 tygodnie dostawali dziennie 2,4 g preparatu z 12 mg salidrozydu albo placebo.²⁴

Grupa z różeńcem wypadła lepiej w teście biegu przerywanego Yo-Yo i w średnim czasie serii sprintów. Najszybszy pojedynczy sprint nie różnił się między grupami, a autorzy piszą o lepszym utrzymaniu wydolności, nie o wyższej mocy.²⁴

Z kolei 24 zawodniczki taekwondo z zespołem napięcia przedmiesiączkowego brały w badaniu z 2026 r. 500 mg dziennie albo placebo przez 10 dni. Grupa z różeńcem miała mniej objawów i mniejsze odczuwane zmęczenie po wysiłku, ale czas do wyczerpania się nie zmienił.²⁵

Monografia dotyczy suchego wyciągu etanolowego z kłącza i korzenia, więc suplement z innym wyciągiem nie musi działać tak samo. Wyklucza osoby uczulone na różeniec, a klinicznie istotnych interakcji z lekami nie odnotowała.³

Badanie enzymów przeprowadzili w 2016 r. badacze z uniwersytetu w Trondheim. Badani brali preparat Arctic Root i na cztery inne enzymy nie wpłynął. Autorzy oceniają efekt jako umiarkowany, ale ważny przy lekach o wąskim marginesie bezpieczeństwa, takich jak warfaryna i fenytoina.⁸

Przypadek opisali w 2015 r. lekarze z Bolzano. Kobieta w wieku 68 lat brała paroksetynę i po dodaniu różeńca miała drżenie, niepokój i objawy ze strony układu wegetatywnego.²⁶

Różeńca nie wpisano na unijną listę substancji roślinnych, bo brakuje opublikowanych badań genotoksyczności. Takie badania sprawdzają, czy substancja uszkadza materiał genetyczny.²