Jak czytać badania

Regresja do średniej

Pierwszy pomiar jest niepokojąco wysoki. Drugi wypada lepiej. Kuszące jest przypisanie poprawy temu, co zrobiliśmy pomiędzy nimi — ale czasem część wyjaśnienia tkwi w samym wyborze pierwszego wyniku.

Redakcja Właściwości · Sprawdzono 4 września 2026

Rozproszone kamyki wokół zwartej grupy na kremowym papierze.
Ilustracja poglądowa wygenerowana z użyciem AI.
Co to znaczyRegresja do średniej to zjawisko, w którym skrajny wynik przy powtórnym pomiarze bywa mniej skrajny, gdy pomiary zawierają zmienność losową.

Przykład bez medycznego żargonu

Wyobraź sobie biegacza, który miał wyjątkowo słaby trening. Następnego dnia zmienia buty i biegnie lepiej. Nowe buty mogły pomóc, lecz wczorajszy wynik mógł być po prostu nietypowo zły. Porównanie tych dwóch dni nie rozstrzyga przyczyny. To przykład objaśniający, nie wynik badania.

Dlaczego dotyczy badań krwi?

Wyniki wahają się, a pomiar nie jest doskonały. Jeśli do badania wybieramy osoby właśnie dlatego, że miały wysoki wskaźnik, kolejny pomiar może przeciętnie wypaść niżej również bez skutecznej interwencji. Zjawisko nie oznacza, że każdy wynik musi wrócić do normy. 1

Jak nie pomylić tego z działaniem preparatu?

Potrzebna jest odpowiednia grupa kontrolna, wybrana i badana w porównywalny sposób. Pomocne jest też odróżnienie poprawy w czasie od różnicy między grupami. Regresja do średniej nie dowodzi braku działania — pokazuje, dlaczego sam układ „przed i po” może wprowadzać w błąd. 1

Zobacz na przykładzie

Omega-3 u dzieci z insulinoopornością: czego dowiodło badanie?

Źródła i opracowanie

Niezależne polskie omówienie redakcji Właściwości. Wybraliśmy fakty, uprościliśmy język i dodaliśmy własne przykłady oraz wskazówki do lektury. Tekst nie jest tłumaczeniem publikacji ani materiałem zatwierdzonym przez autorów źródeł.

  1. 1. J. Martin Bland, Douglas G. Altman. Regression towards the mean (1994).

    Nie potwierdzono otwartej licencji. Własne objaśnienie z niezależnym przykładem; bez reprodukcji publikacji.

Informacje pomagają zrozumieć pojęcia i badania; nie zastępują indywidualnej oceny lekarskiej.

Czytaj dalej

Wszystkie hasła słownika →