Regresja do średniej

Pierwszy pomiar jest niepokojąco wysoki. Drugi wypada lepiej. Kuszące jest przypisanie poprawy temu, co zrobiliśmy pomiędzy nimi, ale czasem część wyjaśnienia tkwi w samym wyborze pierwszego wyniku.

Jak czytać badania

Redakcja Właściwości · Sprawdzono 4 września 2026

Rozproszone kamyki wokół zwartej grupy na kremowym papierze.
Ilustracja poglądowa wygenerowana z użyciem AI.

Co to znaczy

Regresja do średniej to zjawisko, w którym skrajny wynik przy powtórnym pomiarze bywa mniej skrajny, gdy pomiary zawierają zmienność losową.

Przykład bez medycznego żargonu

Wyobraź sobie biegacza, który miał wyjątkowo słaby trening. Następnego dnia zmienia buty i biegnie lepiej. Nowe buty mogły pomóc, lecz wczorajszy wynik mógł być po prostu nietypowo zły. Porównanie tych dwóch dni nie rozstrzyga przyczyny. To przykład objaśniający, nie wynik badania.

Dlaczego dotyczy badań krwi?

Wyniki wahają się, a pomiar nie jest doskonały. Jeśli do badania wybieramy osoby właśnie dlatego, że miały wysoki wskaźnik, kolejny pomiar może przeciętnie wypaść niżej również bez skutecznej interwencji. Zjawisko nie oznacza, że każdy wynik musi wrócić do normy. 1

Jak nie pomylić tego z działaniem preparatu?

Potrzebna jest odpowiednia grupa kontrolna, wybrana i badana w porównywalny sposób. Pomocne jest też odróżnienie poprawy w czasie od różnicy między grupami. Regresja do średniej nie dowodzi braku działania: pokazuje, dlaczego sam układ „przed i po” może wprowadzać w błąd. 1

Zobacz na przykładzie:

Omega-3 u dzieci z insulinoopornością: czego dowiodło badanie?

Źródła i opracowanie

To niezależne omówienie po polsku, a nie tłumaczenie publikacji. Zakres zmian: wybór faktów, uproszczony język, własne przykłady i wskazówki do lektury. Autorzy źródeł go nie zatwierdzali.

  1. 1. J. Martin Bland, Douglas G. Altman. Regression towards the mean (1994).

    Nie potwierdzono otwartej licencji. Własne objaśnienie z niezależnym przykładem; bez reprodukcji publikacji.

Informacje pomagają zrozumieć pojęcia i badania; nie zastępują indywidualnej oceny lekarskiej.

Czytaj dalej

Wszystkie hasła słownika →