Czy kawa podnosi kortyzol? Tak, ale u stałych kawoszy słabiej

Wpis zaczyna się od zdania: „Kofeina podniosła adrenalinę o 207%, a kortyzol o 30% w dwóch badaniach z podwójnie ślepą próbą”.

Pierwsza liczba pochodzi z pracy zespołu Davida Robertsona w „New England Journal of Medicine” z 1978 r. Dziewięć zdrowych, młodych osób, które na co dzień nie piły kawy, dostało napój z 250 mg kofeiny, a innego dnia taki sam napój bez niej.¹

Przez trzy tygodnie przed badaniem nie piły też herbaty ani coli. Leżały i były na czczo. Po kofeinie adrenalina wzrosła o 207%, czyli ponad trzykrotnie, noradrenalina o 75%, a ciśnienie po godzinie o 14/10 mm Hg.¹

Ostatnie zdanie streszczenia mówi, że to, czy tak samo działa kofeina u ludzi, którzy piją ją regularnie, „pozostaje do ustalenia”.¹

W 1981 r. ten sam zespół sprawdził 18 osób, które na co dzień piły kawę, ale na trzy tygodnie przed badaniem zrezygnowały z kawy, herbaty i czekolady. Losowo wybrana grupa przez tydzień piła do każdego posiłku napój z 250 mg kofeiny, czyli 750 mg dziennie, a druga taki sam napój bez kofeiny.²

Pierwszego dnia ciśnienie skurczowe wzrosło średnio o 11,2 mm Hg, a adrenalina skoczyła już po kwadransie. Czwartego dnia po wzroście ciśnienia nie było śladu, a ostatniego adrenalina rosła po kofeinie tak samo jak po napoju bez niej.²

W 2002 r. zespół Jamesa Lane'a z Uniwersytetu Duke'a sprawdził 47 stałych kawoszy w zwykłe dni pracy. Raz dostali 500 mg kofeiny, raz placebo, i nie wiedzieli, który to dzień. Po kofeinie adrenalina w moczu była o 32% wyższa, a ciśnienie o 4/3 mm Hg wyższe aż do snu.³

Badanie z 1996 r. przeprowadził zespół Williama Lovallo z Uniwersytetu Oklahomy. Mężczyźni dostali jednego dnia kofeinę, 3,3 mg na kilogram masy ciała, a innego placebo. U mężczyzny o wadze 75 kg to około 250 mg.⁴

Kortyzol był wyższy o 2,7 µg/dl. ACTH, hormon przysadki, który każe nadnerczom wydzielać kortyzol, wzrósł o 33% i trzymał się wyżej od 30. do 180. minuty. Streszczenie nie mówi, ile kawy ci mężczyźni pili na co dzień.⁴

Liczba o przebudzeniu pochodzi z trzech badań ze 152 osobami. W duńskim badaniu pracowników, gdy budził ich budzik, kortyzol rósł o około 100%, a po ćwiczeniach o 80%.^5,6

U 12 osób badacze nie zauważyli, żeby kawa zmieniała kortyzol, ale tak mała grupa mogła nie wykryć różnicy. Kortyzol po kawie mierzono we krwi, pozostałe wyniki w ślinie.⁶

Badanie objęło 48 kobiet i 48 mężczyzn, którzy na co dzień przyjmowali średnio 458 mg kofeiny, i trwało cztery tygodnie. Każdy tydzień zaczynał się od pięciu dni, w których zamiast kawy badani brali kapsułki: bez kofeiny, z 300 mg albo z 600 mg dziennie. Autorzy przyrównują 300 mg do trzech filiżanek parzonej kawy.⁷

Szóstego dnia badani dostawali po 250 mg kofeiny albo placebo o 9:00, 13:00 i 18:00, a badacze mierzyli im kortyzol w ślinie osiem razy, od 7:30 do 19:00. Po pięciu dniach bez kofeiny jej dawki podniosły kortyzol na cały dzień.⁷

Po pięciu dniach z kofeiną kortyzol do południa nie był wyższy niż w tygodniu bez niej. Wyższy okazał się o 13:00 i 14:00. Przy 300 mg dziennie trzymał się wyżej jeszcze o 18:00, a przy 600 mg reakcja według autorów praktycznie zanikła.⁷

W badaniu Lane'a z 1990 r. 25 mężczyzn dostało kofeinę, 3,5 mg na kilogram masy ciała, albo placebo, a potem wykonywało stresujące zadanie. Wynik był taki sam u tych, którzy pili dużo kawy, i u tych, którzy pili mało.⁸

Wynik o wysiłku pochodzi z badania zespołu Lovallo z 2006 r., a porcja suplementu przedtreningowego z metaanalizy z 2023 r.^9,10

Metaanaliza z 2005 r. objęła badania z losowym przydziałem i 1010 osób. Jej autorzy piszą, że regularna kofeina podnosi ciśnienie, a w kawie robi to w małym stopniu.¹¹

W badaniu z 2004 r. połowa osób po pięciu dniach regularnej kofeiny zupełnie straciła reakcję ciśnienia, a u drugiej połowy ciśnienie rosło jak wcześniej, nawet przy 600 mg dziennie.¹²

Przy nadciśnieniu 200-300 mg kofeiny podnosi ciśnienie średnio o 8,1/5,7 mm Hg na co najmniej 3 godziny. W trzech badaniach, w których osoby z nadciśnieniem piły kawę przez 2 tygodnie, ciśnienie jednak nie wzrosło.¹³

W badaniu z 2000 r. stali kawosze, studenci medycyny, mieli mierzone ciśnienie na wykładach i podczas egzaminów. Kofeina razem ze stresem egzaminu podniosła je o 9-10 mm Hg. Autorzy radzą kontrolować kofeinę przed pomiarem, na którego podstawie lekarz rozpoznaje nadciśnienie.¹⁴

Książkę napisał Stephen Cherniske w 1998 r. Autorzy przeglądu z 2016 r. przypominają, że zmęczenia nadnerczy nie uznało żadne towarzystwo endokrynologiczne.¹⁵

Wniosek o przerwie od kofeiny pochodzi z przeglądu Jacka Jamesa z Uniwersytetu w Galway i Petera Rogersa z 2005 r. Według nich lepszy nastrój i sprawność po kofeinie biorą się u stałych użytkowników prawie w całości z tego, że znikają objawy odstawienia.¹⁶

W badaniu z 2005 r. badani byli w laboratorium już o 7:30, a pierwszą dawkę dostawali o 9:00, czyli co najmniej półtorej godziny po przebudzeniu.⁷

Badacze z Uniwersytetu w Zurychu podali w 2021 r. 22 niewyspanym osobom preparat, który uwalniał 160 mg kofeiny tuż przed budzikiem. Po przebudzeniu badani byli mniej senni i szybciej reagowali. Kortyzol godzinę po przebudzeniu był wyższy niż po placebo, ale w całym porannym przebiegu różnica okazała się za mała, żeby uznać ją za pewną.¹⁷

Wynik o śnie pochodzi z metaanalizy 24 badań, w której kawa miała 107 mg kofeiny na 250 ml. Kobiety, które biorą tabletki antykoncepcyjne z estrogenem, rozkładają kofeinę wolniej: połowa dawki znikała z krwi po 7,9 godziny zamiast po 5,4.^10,18

Dane o zdrowiu w długim okresie pochodzą z przeglądu 201 metaanaliz badań obserwacyjnych w „BMJ” z 2017 r. Kawa częściej wiązała się w nich z korzyścią niż ze szkodą, także w chorobach serca.¹⁹

W ciąży więcej kawy wiązało się z niższą masą urodzeniową dziecka, porodem przedwczesnym i poronieniem. U kobiet kawa wiązała się też z większym ryzykiem złamań, u mężczyzn nie.¹⁹

Autorzy badania z Duke'a ostrzegają, że codzienne skoki ciśnienia po kofeinie mogą zwiększać ryzyko choroby wieńcowej.³